15 yerli · 11 dünya çeşidi
Zeytin çeşitleri
Her yörenin kendi zeytini var. Nerede yetiştiklerine, nasıl işlendiklerine ve tatlarına göre zeytin çeşitlerini tanıyın.
Türkiye
Türkiye’nin zeytin çeşitleri
Türkiye’de onlarca yerel çeşit yetişir; aynı çeşit yöreden yöreye farklı adlarla anılabilir. En bilinenleri:
-
Ayvalık
Edremit, Edremit Yağlık, Midilli, Ada zeytini
Çift amaçlıMeyve: orta
Kuzey Ege: Edremit Körfezi, Ayvalık, Burhaniye, Çanakkale kıyıları
Kuzey Ege’nin simgesi. Ağırlıklı olarak yağlık işlenir; yeşilken toplanıp çizik ya da kırma sofralık da yapılır.
- Meyvemsi, yeşil ot ve elma notalı yağ
- Yağı yumuşak içimli, dengeli acılıkta
- Orta derecede periyodisite (var yılı/yok yılı)
-
Gemlik
Tirilye, Trilye, Kaplık, Kara, Kıvırcık
Çift amaçlıMeyve: orta
Güney Marmara: Gemlik, Mudanya, Orhangazi, İznik; bugün Türkiye’nin pek çok bölgesinde
Doğal fermantasyonla yapılan siyah salamura sofralık zeytinin en bilinen çeşidi. Yağ oranı yüksek olduğu için yağlık da değerlendirilir.
- İnce kabuk, yüksek et/çekirdek oranı
- Tam olgunlukta parlak, koyu siyah
- Gemlik zeytini Türkiye’de ve AB’de coğrafi işaretli
-
Memecik
Taşarası, Aşıyeli, Tekir, Gülümbe, Şehir, Yağlık
Çift amaçlıMeyve: iri
Güney Ege: Aydın, Muğla, Denizli, İzmir’in güneyi
Türkiye’de en çok yetiştirilen çeşitlerden. Hem yağlık hem yeşil ve siyah sofralık olarak işlenir.
- Meyvemsi; acılık ve yakıcılığı dengeli, karakterli yağ
- Kuraklığa görece dayanıklı
- Milas ve Aydın yağlarının ana çeşidi
-
Domat
Köşeli Domat, Uzun Domat
SofralıkMeyve: iri
Manisa: Akhisar, Turgutlu
İri, silindirik ve etli yeşil sofralık zeytin. Çekirdeksiz ve dolgulu zeytin için aranan çeşitlerin başında gelir.
- Yeşil kırma ve dolgu zeytin için ideal
- Etli, dolgun meyve
- Yağ oranı orta düzeyde
-
SofralıkMeyve: orta
Manisa: Akhisar ve çevresi
Akhisar’ın siyah sofralık çeşidi. Meyvesi orta irilikte ve oval; olgunlukta parlak koyu siyaha döner.
- Ağırlıklı olarak siyah sofralık; yağı da değerlendirilir
- Parlak, koyu siyah meyve
- Soğuğa hassas; sulanan ova bahçelerine uygun
-
Erkence
İzmir Yağlık, Yerli Yağlık
Çift amaçlıMeyve: orta
İzmir: Karaburun, Urla, Çeşme, Seferihisar, Menderes, Güzelbahçe, Foça
Adını erken olgunlaşmasından alır. Çeşme–Urla yarımadasının geleneksel yağlık zeytini.
- Erken olgunlaşma
- Karaburun’da ağaçta tatlanarak hurma zeytin olur
- Meyvemsi, aromatik yağ
-
Memeli
Çift amaçlıMeyve: orta
İzmir ve Manisa: Menemen, Torbalı, Bayındır
Ucundaki meme benzeri çıkıntıdan adını alır. Yeşil sofralık ve yağlık olarak işlenir.
- Meyve ucunda belirgin çıkıntı
- Yeşil çizik ve kırmaya uygun
- Ege’nin iç ovalarında yaygın
-
Eşek zeytini
SofralıkMeyve: iri
Güney Ege: Aydın, Muğla
Adını meyvesinin iriliğinden alan, yeşil sofralık olarak tüketilen yerel çeşit.
- Çok iri meyve
- Yeşil kırma için tercih edilir
- Yağ oranı düşük
-
Edincik Su
SofralıkMeyve: iri
Güney Marmara: Bandırma, Erdek, Gönen
Marmara’nın iri meyveli sofralık çeşidi; yeşil ve siyah sofralık olarak işlenir.
- İri ve sulu meyve
- Siyah salamuraya uygun
- Marmara iklimine uyumlu
-
Karamürsel Su
SofralıkMeyve: iri
Doğu Marmara: Karamürsel, Yalova
Yeşil sofralık zeytin olarak bilinen, Marmara’nın serin koşullarına uyum sağlamış çeşit.
- Yeşil sofralık
- Etli meyve
- Serin iklime uyumlu
-
YağlıkMeyve: küçük
Güneydoğu: Gaziantep, özellikle Nizip
Güneydoğu Anadolu’nun yağlık çeşidi. Kurak ve sıcak koşullara uyumu ve yüksek yağ oranıyla bilinir.
- Yüksek yağ oranı
- Kuraklığa dayanıklı
- Yeşil meyvemsi, belirgin yakıcı yağ
-
YağlıkMeyve: küçük
Güneydoğu: Kilis, Gaziantep (İslahiye)
Kilis ve çevresinin asırlık bahçelerinde yetişen yağlık çeşit.
- Çok yüksek yağ oranı
- Sıcak, kurak iklime uyumlu
- Kuvvetli periyodisite (var yılı/yok yılı)
-
Halhalı
Hilhale
Çift amaçlıMeyve: orta
Hatay ve Mardin (Derik)
Hatay’da kırma zeytin, Mardin Derik’te hem sofralık hem yağlık olarak bilinen çeşit.
- Kırma yeşil zeytine uygun
- Yağlık da işlenir
- Hatay ve Mardin’in yaygın çeşitlerinden
-
Sarı Ulak
Sarıulak
Çift amaçlıMeyve: orta
Akdeniz: Adana, Mersin (Tarsus)
Tarsus kökenli Çukurova çeşidi. Yeşil ve siyah sofralık olarak tüketilir, yağlık da işlenir.
- Soğuğa duyarlı
- Yeşil kırmaya ve siyah sofralığa uygun
- Tarsus Sarıulak zeytini coğrafi işaretli
-
Savrani
Saurani
Çift amaçlıMeyve: orta
Hatay: Altınözü, Antakya; Kilis
Hatay’ın yerel çeşitlerinden; sofralık ve yağlık kullanılır.
- Çift amaçlı
- Sıcak iklime uyumlu
- Yerel pazarlarda yeşil kırma olarak sık görülür
Dünya
Dünyanın tanınmış zeytinleri
İspanya’dan Tunus’a, Akdeniz’in öbür kıyılarında öne çıkan çeşitler. Bazıları Türkiye’deki yeni bahçelerde de dikiliyor.
-
Picual
İspanya
YağlıkMeyve: orta
Endülüs, özellikle Jaén
Dünyada en çok zeytinyağı üretilen çeşit. Oleik asit ve polifenolce zengin, oksidasyona dayanıklı yağ verir.
- Uzun raf ömrü
- Domates yaprağı, acı ve yakıcı notalar
- Erken olgunlaşır, makineli hasada uygun
-
Arbequina
İspanya
YağlıkMeyve: küçük
Katalonya, Aragon; Endülüs ve Arjantin’deki yoğun bahçeler
Küçük, yuvarlak meyveli; erken verime yatar. Süper yoğun (çit tipi) dikim sistemlerinin temel çeşidi.
- Yumuşak, meyvemsi, badem notalı yağ
- Zayıf gelişen, küçük taçlı
- Saksıda yetiştirmeye de uygun
-
Hojiblanca
İspanya
Çift amaçlıMeyve: iri
Endülüs: Córdoba, Málaga, Sevilla
Hem sofralık hem yağlık işlenen İspanyol çeşidi. Yaprak altı belirgin biçimde açık renklidir.
- Çift amaçlı
- Taze ot ve hafif acı notalar
- Kireçli topraklara uyumlu
-
Manzanilla
İspanya
SofralıkMeyve: orta
Sevilla
Dünyanın en yaygın yeşil sofralık çeşitlerinden. Adı İspanyolcada “küçük elma” anlamına gelir.
- Yuvarlak, düzgün meyve
- Dolgu zeytin için ideal
- İnce kabuk, sıkı et
-
Koroneiki
Yunanistan
YağlıkMeyve: küçük
Mora Yarımadası ve Girit
Çok küçük meyvesine karşın yağ oranı yüksek. Yunanistan’ın yağlık zeytininin büyük bölümü bu çeşittendir.
- Oleik asidi ve oksidasyon kararlılığı çok yüksek, yeşil ve acı yağ
- Kuraklığa dayanıklı
- Soğuğa hassas; dal kanserine çok duyarlı
-
Kalamata
Yunanistan · Kalamon
SofralıkMeyve: iri
Mora: Messinia, Lakonya
Badem biçimli, koyu mor sofralık zeytin. Çizilip salamurada olgunlaştırılır; ticari üretimde salamuraya çoğunlukla şarap sirkesi eklenir.
- Parlak koyu mor renk
- Badem biçimli, sivri uçlu
- Şarabımsı, meyvemsi tat
-
Frantoio
İtalya
YağlıkMeyve: orta
Toskana; dünyanın pek çok yerinde
Toskana yağlarının ana çeşitlerinden; dünyaya en çok yayılmış İtalyan çeşididir.
- Yeşil, otsu, dengeli acı-yakıcı yağ
- Uyum yeteneği yüksek
- Harmanlarda sık kullanılır
-
Coratina
İtalya
YağlıkMeyve: orta
Puglia
Polifenol içeriği en yüksek çeşitlerden biri olarak bilinir; yağı belirgin biçimde acı ve yakıcıdır.
- Çok yüksek polifenol
- Uzun raf ömrü
- Yoğun, karakterli yağ
-
Leccino
İtalya
YağlıkMeyve: orta
Toskana
Soğuğa dayanıklılığıyla bilinen, yumuşak içimli yağ veren İtalyan çeşidi.
- Soğuğa görece dayanıklı
- Yumuşak, tatlımsı yağ
- Tozlayıcı olarak da kullanılır
-
Picholine
Fransa
Çift amaçlıMeyve: orta
Languedoc
İnce uzun, kavisli yeşil sofralık zeytin; yağlık da işlenir.
- Çıtır, hafif tuzlu yeşil sofralık
- Kavisli, uzun meyve
- Çift amaçlı
-
Chemlali
Tunus
YağlıkMeyve: küçük
Orta ve Güney Tunus (Sfaks)
Tunus’un ana yağlık çeşidi. Çok küçük meyveli, kurak koşullara son derece uyumlu.
- Kuraklığa çok dayanıklı
- Yumuşak, meyvemsi yağ
- Geniş aralıklı kuru tarım bahçeleri
Karşılaştırma tablosu
| Çeşit | Ülke | Bölge | Kullanım | Meyve |
|---|---|---|---|---|
| Ayvalık | Türkiye | Kuzey Ege: Edremit Körfezi, Ayvalık, Burhaniye, Çanakkale kıyıları | Çift amaçlı | orta |
| Gemlik | Türkiye | Güney Marmara: Gemlik, Mudanya, Orhangazi, İznik; bugün Türkiye’nin pek çok bölgesinde | Çift amaçlı | orta |
| Memecik | Türkiye | Güney Ege: Aydın, Muğla, Denizli, İzmir’in güneyi | Çift amaçlı | iri |
| Domat | Türkiye | Manisa: Akhisar, Turgutlu | Sofralık | iri |
| Uslu | Türkiye | Manisa: Akhisar ve çevresi | Sofralık | orta |
| Erkence | Türkiye | İzmir: Karaburun, Urla, Çeşme, Seferihisar, Menderes, Güzelbahçe, Foça | Çift amaçlı | orta |
| Memeli | Türkiye | İzmir ve Manisa: Menemen, Torbalı, Bayındır | Çift amaçlı | orta |
| Eşek zeytini | Türkiye | Güney Ege: Aydın, Muğla | Sofralık | iri |
| Edincik Su | Türkiye | Güney Marmara: Bandırma, Erdek, Gönen | Sofralık | iri |
| Karamürsel Su | Türkiye | Doğu Marmara: Karamürsel, Yalova | Sofralık | iri |
| Nizip Yağlık | Türkiye | Güneydoğu: Gaziantep, özellikle Nizip | Yağlık | küçük |
| Kilis Yağlık | Türkiye | Güneydoğu: Kilis, Gaziantep (İslahiye) | Yağlık | küçük |
| Halhalı | Türkiye | Hatay ve Mardin (Derik) | Çift amaçlı | orta |
| Sarı Ulak | Türkiye | Akdeniz: Adana, Mersin (Tarsus) | Çift amaçlı | orta |
| Savrani | Türkiye | Hatay: Altınözü, Antakya; Kilis | Çift amaçlı | orta |
| Picual | İspanya | Endülüs, özellikle Jaén | Yağlık | orta |
| Arbequina | İspanya | Katalonya, Aragon; Endülüs ve Arjantin’deki yoğun bahçeler | Yağlık | küçük |
| Hojiblanca | İspanya | Endülüs: Córdoba, Málaga, Sevilla | Çift amaçlı | iri |
| Manzanilla | İspanya | Sevilla | Sofralık | orta |
| Koroneiki | Yunanistan | Mora Yarımadası ve Girit | Yağlık | küçük |
| Kalamata | Yunanistan | Mora: Messinia, Lakonya | Sofralık | iri |
| Frantoio | İtalya | Toskana; dünyanın pek çok yerinde | Yağlık | orta |
| Coratina | İtalya | Puglia | Yağlık | orta |
| Leccino | İtalya | Toskana | Yağlık | orta |
| Picholine | Fransa | Languedoc | Çift amaçlı | orta |
| Chemlali | Tunus | Orta ve Güney Tunus (Sfaks) | Yağlık | küçük |
Sık sorulan sorular
Türkiye’de en çok yetiştirilen zeytin çeşidi hangisidir?
Güney Ege’de yaygın olan Memecik ile Kuzey Ege’nin Ayvalık (Edremit) çeşidi ve Marmara’nın Gemlik çeşidi, Türkiye’deki zeytin ağaçlarının büyük bölümünü oluşturur.
Yağlık ve sofralık zeytin arasındaki fark nedir?
Yağlık çeşitlerin meyvesi genellikle küçük ve yağ oranı yüksektir. Sofralık çeşitler ise iri, etli, çekirdekten kolay ayrılan ve salamuraya dayanıklı meyveleriyle öne çıkar. Çift amaçlı çeşitler her ikisine de uygundur.
Siyah ve yeşil zeytin ayrı çeşitler mi?
Hayır. Aynı çeşidin meyvesi olgunlaştıkça yeşilden alacaya, sonra mor ve siyaha döner. Yeşil zeytin erken, siyah zeytin tam olgunlukta toplanır.
Bahçem için hangi zeytin çeşidini seçmeliyim?
Bölgenizde uzun yıllardır başarıyla yetişen yerel çeşitler en güvenli seçimdir. Kış soğuğu, yağış ve hedeflediğiniz ürün (yağ ya da sofralık) belirleyicidir; il tarım müdürlüğünün önerilerini mutlaka alın.
Devamı: Zeytin bahçesi nasıl kurulur? · Zeytinyağı türleri · Evde sofralık zeytin